د ملکیت په هره معامله کې تر ټولو مهمه پوښتنه ساده ده: ایا هغه کس چې تاسو ورته پیسې ورکوئ، د دې ملکیت د پلورلو یا په کرایه ورکولو حق لري؟ دا لارښود په افغانستان کې د مالکیت د اسنادو اصلي ډولونه او هغه کتنې تشریح کوي چې مخکې له دې چې پیسې ورکړل شي، باید وکړئ.
د مالکیت د اسنادو ډولونه
شرعي قباله
شرعي قباله د مالکیت هغه سند دی چې د محکمو له لارې ثبت شوی وي. دا د مالکیت تر ټولو پیاوړی ثبوت دی او د پیرودلو پر مهال باید همدا سند ولټوئ.
عرفي قباله
عرفي قباله د پیرودونکي او پلورونکي ترمنځ یو لیکلی تړون دی چې د شاهدانو، لکه د سیمې د مشرانو یا د ګذر وکیل (د سیمې استازي)، په وړاندې لاسلیک کېږي. ډېر ملکیتونه په همدې ډول لاس په لاس کېږي. دا سند معامله ثبتوي، خو د مالکیت کمزوری ثبوت دی او شخړې یې په اسانۍ نه حل کېږي، نو اضافي کتنو ته اړتیا ده.
نور کاغذونه
د مالک په نوم بلونه او رسیدونه، لکه د برېښنا بلونه یا د ښاروالۍ فیسونه، د ملکیت د تاریخچې په ښودلو کې مرسته کوي، خو یوازې په خپله د مالکیت ثبوت نه دي.
له پیرودلو مخکې کتنې
- اصلي قباله وګورئ. انځور یا فوټوکاپي بسنه نه کوي. وګورئ چې په قباله کې تشریح شوی ملکیت له هغه ملکیت سره سمون لري چې تاسو یې اخلئ.
- نومونه پرتله کړئ. پر قباله لیکل شوی نوم باید د پلورونکي له تذکرې (ملي پېژندپاڼې) سره سمون ولري. که څوک د مالک په استازیتوب پلور کوي، لیکلې وکالتنامه وغواړئ او هغه هم وګورئ.
- د وارثانو په اړه پوښتنه وکړئ. ملکیت ډېری وخت د وارثانو ترمنځ شریک وي، او ښايي اړتیا وي چې ټول وارثان یا د هغوی قانوني استازي پر پلور موافقه وکړي. د وارثانو ترمنځ شخړې د ستونزو یوه عامه سرچینه ده.
- د نورو ادعاوو په اړه پوښتنه وکړئ. وپوښتئ چې ایا ملکیت په رهن کې دی، په ګرو ورکړل شوی، په کرایه ورکړل شوی یا د کومې محکمې د قضیې برخه ده.
- له ګاونډیانو سره خبرې وکړئ. ګاونډیان او د ګذر وکیل ډېری وخت پوهېږي چې ملکیت د چا دی او ایا پرې کومه شخړه شته.
- له محکمې سره یې تایید کړئ. شرعي قباله له هغې محکمې سره تاییدېدای شي چې ثبت کړې یې ده. یو وکیل مدافع کولای شي دا کار ستاسو لپاره وکړي.
- انتقال ثبت کړئ. پیرود د رسمي ثبت د بهیر له لارې بشپړ کړئ، ترڅو نوې قباله ستاسو په نوم وي. د هر څه کاپي وساتئ.
له کرایې یا د ګرو له ورکولو مخکې کتنې
اړتیا نشته چې د پیرودونکي په څېر ژورې کتنې وکړئ، خو بیا هم باید پوه شئ چې له چا سره معامله کوئ:
- د مالکیت سند وغواړئ، یا دا ثبوت چې دا کس د ملکیت د کرایې ورکولو واک لري.
- وګورئ چې نوم یې له تذکرې سره سمون لري.
- د ګرو لپاره، په ځانګړي ډول وپوښتئ چې ایا ملکیت دمخه په ګرو ورکړل شوی یا په رهن کې دی. وګورئ چې ګرو څنګه کار کوي.
- شرایط په یوه لیکلي تړون کې ولیکئ چې د شاهدانو په وړاندې لاسلیک شي، او د هرې تادیې لپاره رسید واخلئ.
د خطر نښې
- پلورونکی یوازې د قبالې انځور یا کاپي لري، یا د اصلي قبالې د نه ښودلو لپاره پرلهپسې پلمې جوړوي.
- پر قباله لیکل شوی نوم د پلورونکي له پېژندپاڼې سره سمون نه لري، او وکالتنامه هم نشته.
- له تاسو غوښتل کېږي چې ژر پیسې ورکړئ، مخکې له دې چې څه وګورئ.
- بیه له ورته کورونو ډېره ټیټه ده. د کابل د بیو راپور ښيي چې څه معمول دي.
د خطر نورې نښې د ملکیتي درغلیو څخه د ځان ساتلو په لارښود کې راغلې دي.
مرسته ترلاسه کول
یو وکیل مدافع کولای شي ستاسو لپاره اسناد او د ثبت تاریخچه وګوري. په کور کې د هغو رهنماګانو د سوداګرۍ ثبت چې د تایید شوو په توګه نښه شوې دي، د کور ټیم کتلی دی؛ تاسو کولای شئ تایید شوې رهنماګانې وګورئ.
ډېرې پوښتل شوې پوښتنې
د شرعي قبالې او عرفي قبالې ترمنځ څه توپیر دی؟
شرعي قباله د محکمو له لارې ثبتېږي او د مالکیت تر ټولو پیاوړی ثبوت دی. عرفي قباله یو لیکلی تړون دی چې د شاهدانو په وړاندې لاسلیک کېږي. دا عامه ده، خو کمزوری ثبوت دی، نو پیرودونکي باید اضافي کتنې وکړي.
ایا کولای شم هغه ملکیت واخلم چې یوازې عرفي قباله لري؟
ډېر خلک دا کار کوي، خو ډېر خطر لري. د پلورونکي هویت، د ملکیت تاریخچه او هر ډول وارثان په دقت وګورئ، او له تادیې مخکې حقوقي مشوره واخلئ.
له پلورونکي څخه باید د کومو اسنادو د ښودلو غوښتنه وکړم؟
د مالکیت اصلي قباله، د هغه تذکره، او که د بل چا په استازیتوب پلور کوي، لیکلې وکالتنامه.
لټون پیل کړئ
کرایي، د پلور او د ګرو کورونه وګورئ، او مستقیم له مالکانو او رهنماګانو سره اړیکه ونیسئ.
